Daleke 1882. godine Gradsko
predstavništvo vršačke municipije, na predlog Julijusa Friša, donosi
zaključak o osnivanju Muzeja. Povod za to bilo je otkrivanje velike
ostave rimskog novca cara Konstantina iz IV veka u Velikom ritu
kraj Vršca. Novac je otkupljen i dat na čuvanje u zgradu Magistrata
dok se ne obezbedi prostor za Muzej. Iste godine donet je i zaključak
da se odobrava Eduardu Ritingeru (poznati kolekcionar arheoloških
i numizmatičkih artefakata) da na tom lokalitetu preduzme arheološka
iskopavanja. Period od 1882. do 1894. godine, kad Muzej dobija
prostor (u zgradi Konkordija), kustosa i Statut, možemo nazvati
„ustanova u osnivanju”. Za kustosa je postavljen Feliks
Mileker (1858–1942),
kome pripada velika zasluga na obogaćivanju muzejskih zbirki putem
terenskih iskopavanja, otkupa predmeta od kolekcionara, a znatan
deo starina našao je svoje mesto u Muzeju i poklonom brojnih darodavaca.
Problem prostora, jedno je od
egzistencijalnih pitanja koje prati Muzej od osnivanja do današnjih
dana. Zgrada Konkordija, u kojoj je Muzej dobio dve prostorije
(u jednoj od njih je 1896. god. organizovana izložba i otvorena
za javnost), bila je nedovoljna. Godine 1905. otkupljena je zgrada
nemačkog zabavišta za potrebe Gradskog muzeja i Gradske javne biblioteke,
koje su na predlog gradske municipije poočetkom 1898. god. spojene
u jednu ustanovu. Posle adaptacije i opremanja prostora, sređene
su zbirke Muzeja, a pod uticajem Zemaljskog odbora za muzeje i
biblioteke, formiraju se 1909. god. Etnološka i Prirodnjačka zbirka,
a 1910. i Umetnička (ranije su formirane arheološka, numizmatička
i istorijska). Za Muzej su izrađene nove vitrine, uređeni depoi
za smeštaj materijala i 23. oktobra 1910. godine svečano je otvorena
nova stalna postavka. Ukupan fond muzejskih predmeta tada je brojao
30.931 muzealija.
Posle 1910. godine Muzej ulazi u mirnije tokove razvoja. Prvi svetski
rat, a zatim ulazak Vojvodine i Banata u sastav nove države SHS, prošao
je bez većih potresa. Muzejske zbirke se uvećavaju, a priliv muzealija
je znatan. Tako 1920. godine Muzej raspolaže sa 101.590 predmeta, 1932.
godine taj broj iznosi 109.354, a 1940 godine, penje se na 122.432
predmeta, da bi danas na početku XXI veka brojao 260.000 eksponata.
U periodu od 1894. pa do 1942. godine u Muzeju je radio kao kustos
Feliks Mileker. Neumornim radom na proučavanju arheologije i istorije,
prateći stručnu literaturu, vodeći korespodenciju sa istaknutim naučnicima,
izgrađuje svoju ličnost u značajnog istraživača. Rezultati njegovog
rada su značajni i na polju publicistike sa 300 objavljenih radova.
Pred opasnošću II svetskog rata 1941. godine najznačajni eksponati
iz Muzeja, sklonjeni su u trezor Narodne banke. Posle Milekerove smrti
1942. godine Muzej je zatvoren.
Posle oslobođenja od fašizma 1945. godine, nastaje nova etapa u razvoju
Muzeja. Biblioteka se izdvaja i 1947. preseljava u drugu zgradu, a
Muzej ponovo otvara vrata posetiocima. U narednim godinama, Muzej kadrovski
jača, tako da su danas pokrivena sva stručna odeljenja i zbirke odgovarajućim
kadrom, sem Prirodnjačke zbirke koja nema stručnjaka.
Danas Muzej poseduje zgrade: Konkordiju
u kojoj se planira stalna muzejska postavka, kao i zgradu „Apoteka
na stepenicama”, koja ima svojstvo spomenika kulture od velikog značaja,
a u kojoj se nalaze stalne postavke „Istorija zdravstvene kulture
jugoistočnog Banata”, „Sećanje na Paju Jovanovića” i „Građanski život
Vršca u drugoj polovini XIX i početkom XX veka”.
U zgradi Muzeja, u ulici Feliksa Milekera 19, gde se nalazi smeštajni
i radni prostor, postoji sala za tematske izložbe, koje se smenjuju
u toku godine, a u dvorišnom delu je stalna postavka prirodnjačke zbirke
„Fauna vršačkih planina”.
Gradski muzej Vršac je zavičajni Muzej, kompleksnog tipa u kome su
zastup-ljena sva stručna odeljenja: arheološko, istorijsko, numizmatičko,
etnološko, prirodnjačko i umetničko, kao i konzervatorska radionica,
a registrovano je kao Ustanova koja se bavi prikupljanjem, istraživanjem,
obradom, izlaganjem i publikovanjem muzejske građe.
