Slikar Paja Jovanović, istovremeno
sa Urošem Predićem, ostaje najznačajniji predstavnik umetničke scene
srpskog realizma. Njegova ostvarenja se nalaze u mnogim evropskim muzejima.
Svoj dug i srećan život provodi u
vremenu dva veka, koja se vezuju za niz dramatičnih potresa, društveno-istorijskih
previranja i značajnih naučnih otkrića. U ovom razdoblju dolazi i do
važnih promena u samoj umetnosti i slikarstvu, kako u zapadnoervopskim
zemljama tako i u srpskoj kulturi.
Paja Jovanović se rodio u Vršcu, 4. juna 1859.
godine, u porodici fotografa Stevana Jovanovića i Ernestine, rođene
Deot. Prve pouke o crtanju je dobio od nastavnika vršačke gimnazije
Vodeckog. Godine 1875. sa ocem dolazi u Beč, gde se 1877. upisuje
na Akademiju likovnih umetnosti, u klasu profesora Kristijana Gripenkerla.
Po završetku školovanja na Akademiji, nastavlja studije u majstorskim
školama Kristijana Gripenkerla i Leopolda Karla Milera.
Podstican da još u vreme raspusta
obilazi balkanske predele, proučava običaje i folklor naroda ovog
podneblja, 1882. godine dobija nagradu Akademije i carsku stipendiju
za kompoziciju Ranjeni
Crnogorac.
Evropska javnost, zainteresovana za zbivanja na Balkanu, usmerava
svoju pažnju na mladog slikara, a on 1883. godine sklapa povoljan
ugovor sa londonskom galerijom „Frenč”. Nastavlja svoja putovanja
po Kavkazu, Maroku, Egiptu, Grčkoj, Turskoj, Italiji i Španiji.
Mnoštvo skica, zabeležaka, studija, zajedno sa prikupljenim
predmetima narodnog života, naći će svoje mesto u čuvenim žanr-kompozicijama,
kao što su: Mačevanje, Kićenje neveste,
Borba petlova...
Ugled i slava Paje Jovanovića u svetu imali su odjek i u srpskom
narodu. Već 1893. godine proglašen je za člana Srpske kraljevske
akademije. Poverene su mu izrade monumentalnih, istorijskih kompozicija,
kao što su Seoba Srba i Proglašenje Dušanovog
zakonika.
Pored žanr-kompozicija i dela istorijske sadržine, umetnik stiče
popularnost i kao izuzetan portretista. Ovekovečio je krunisane glave,
umetnike, političare i bogate ljude. Čuveni su portreti: Mihailo
Pupin, Kralj Aleksandar Karađorđević, Slikar Simington... Posebno
pažljivo slika portrete dugogodišnjeg modela i supruge Muni.
Oblast Jovanovićevog interesovanja čine i dela crkvenog slikarstva.
Naslikao je ikonostase u Novom Sadu, Dolovu i Sremskim Karlovcima.
U samom vrhu srpskog slikarstva, ovenčan nagradama i medaljama,
Paja Jovanović je umetnik kroz čija su se popularna dela vaspitavali
i obrazovali čitavi naši naraštaji.
U Gradskom muzeju Vršac se čuvaju, pored izuzetno poznatog Vršačkog
triptihona, dela Paje Jovanovića. Veći broj njegovih radova i ličnih
predmeta danas se nalazi u „Legatu Paje Jovanovića” koji pripada
Muzeju grada Beograda.
